დავით ჩიხელიძე: ევროპის უსაფრთხოების გარემო სერიოზული გამოცდის წინაშე დადგა, ახლო აღმოსავლეთში განვითარებულმა სამხედრო ესკალაციამ კონტინენტი არა მხოლოდ გეოპოლიტიკური არჩევანის, არამედ შიდა პოლიტიკური სტაბილურობის კრიზისის წინაშე დააყენა

ექსპერტი დავით ჩიხელიძე ირან-ამერიკის ომის ევროპაზე ომის პოლიტიკური გავლენის შესახებ წერს და აცხადებს, რომ ევროპის უსაფრთხოების გარემო 2026 წლის გაზაფხულზე ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული გამოცდის წინაშე დადგა.

როგორც ჩიხელიძე აღნიშნავს, ახლო აღმოსავლეთში სწრაფად განვითარებულმა სამხედრო ესკალაციამ კონტინენტი არა მხოლოდ გეოპოლიტიკური არჩევანის, არამედ შიდა პოლიტიკური სტაბილურობის კრიზისის წინაშე დააყენა.

„ირან-ამერიკის ომის პოლიტიკური გავლენა ევროპაზე

ევროპის უსაფრთხოების გარემო 2026 წლის გაზაფხულზე ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული გამოცდის წინაშე დადგა. ახლო აღმოსავლეთში სწრაფად განვითარებულმა სამხედრო ესკალაციამ კონტინენტი არა მხოლოდ გეოპოლიტიკური არჩევანის, არამედ შიდა პოლიტიკური სტაბილურობის კრიზისის წინაშე დააყენა. თუ წინა სტატიაში დეტალურად განვიხილეთ ენერგეტიკული და ეკონომიკური შოკი, რომელიც ამ კონფლიქტმა გამოიწვია, ახლა განვიხილავ ევროპის პოლიტიკურ და უსაფრთხოების საკითხს, რომელიც ევროპისთვის არანაკლებ მძიმე შედეგების მატარებელია.

2026 წლის 28 თებერვალს დაწყებული აშშ-ისა და ისრაელის ერთობლივი სამხედრო ოპერაცია „Epic Fury“ ირანის წინააღმდეგ, რომელმაც რეგიონში სრულმასშტაბიანი კონფლიქტი გამოიწვია, ბოლო ერთი თვის განმავლობაში ევროპისთვის ღრმა პოლიტიკურ კრიზისად იქცა. ომი, რომელიც სწრაფად გადაიზარდა რეგიონულ დაპირისპირებაში, ირანის მხრიდან მრავალჯერადი სარაკეტო და დრონებით დარტყმებით ისრაელზე (მათ შორის თელ-ავივი-სა და სხვა ქალაქების დაზიანებით), ასევე ერაყის კურდისტანსა და სხვა რეგიონულ სამიზნეებზე, პირდაპირ ეხება ევროპის შიდა პოლიტიკურ სტაბილურობას, ევროკავშირის ერთობასა და საზოგადოებრივ აზრს“, - აცხადებს ჩიხელიძე.

მისივე შეფასებით, გეოპოლიტიკურად ევროკავშირი კვლავ მკვეთრად გაყოფილია და ვერ ქმნის ერთიან პოზიციას.

„გეოპოლიტიკურად ევროკავშირი კვლავ მკვეთრად გაყოფილია და ვერ ქმნის ერთიან პოზიციას. ესპანეთი ღიად გმობს ამერიკა/ისრაელის აგრესიას და უარს ამბობს სამხედრო მხარდაჭერაზე, რამაც დონალდ ტრამპი-ის მხრიდან სავაჭრო ემბარგოს მუქარა გამოიწვია. საფრანგეთი, გერმანია და დიდი ბრიტანეთი ისრაელის თავდაცვით უფლებას აღიარებენ, მაგრამ თავს არიდებენ პირდაპირ ჩართულობას და მხარეებს დეესკალაციისკენ მოუწოდებენ.

ევროკავშირის საგარეო საქმეთა წარმომადგენელი კაია კალასი და ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი საჯაროდ საუბრობენ დიპლომატიურ გადაწყვეტაზე, თუმცა ბრიუსელი კვლავ ვერ ახერხებს კოორდინირებულ და ერთიან პასუხს.

ასევე დაძაბულია ვითარება ნატოს კონტექსტში. თურქეთის ტერიტორიაზე, ინჯირლიკის ავიაბაზა-თან ახლოს ირანული დრონების ჩამოგდების ფაქტმა ცხადყო, რომ კონფლიქტი უშუალოდ ეხება ალიანსის ოპერაციულ სივრცეს. ეს ზრდის რისკს, რომ კრიზისი გადაიზარდოს უფრო ფართო სამხედრო დაპირისპირებაში, რომელშიც ევროპული ქვეყნები იძულებით აღმოჩნდებიან ჩართული.

ამავდროულად, დონალდ ტრამპი ღიად აკრიტიკებს ევროპელ მოკავშირეებს და მათ არათანმიმდევრულ პოლიტიკაში ადანაშაულებს. მისი განცხადებები, რომ ევროპამ უნდა აიღოს მეტი პასუხისმგებლობა ან წინააღმდეგ შემთხვევაში შეიძლება შემცირდეს მხარდაჭერა სხვა მიმართულებებით (მათ შორის უკრაინის საკითხში), დამატებით ზეწოლას ახდენს ტრანსატლანტიკურ ურთიერთობებზე. ეს ქმნის პარადოქსულ ვითარებას, ევროპა ერთდროულად არის დამოკიდებული აშშ-ზე უსაფრთხოების კუთხით და ამავე დროს ეჭვქვეშ აყენებს ამ დამოკიდებულების სანდოობას.

კონფლიქტი ახალ საფრთხეებს აჩენს აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვის რეგიონშიც. კვიპროსი და იქ არსებული Akrotiri-ის ბრიტანული ბაზა პოტენციურ სამიზნედ განიხილება, რაც პირდაპირ ეხება ევროპულ უსაფრთხოებას. ამ ფონზე, ევროკავშირის წევრი ქვეყნები ცდილობენ დისტანცირებას პირდაპირი სამხედრო ჩართულობისგან, თუმცა პარალელურად აძლევენ აშშ-ს ლოგისტიკური მხარდაჭერის შესაძლებლობას, რაც შიდა პოლიტიკურ დაპირისპირებას კიდევ უფრო ამძაფრებს.

ევროპის შიგნით საზოგადოებრივი აზრიც მკვეთრად პოლარიზებულია. გერმანია-ში გამოკითხვები აჩვენებს, რომ მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი არ მიიჩნევს აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს გამართლებულად, ხოლო ესპანეთი-ში ეს მაჩვენებელი კიდევ უფრო მაღალია. ეს ტენდენცია მიუთითებს არა მხოლოდ საგარეო პოლიტიკის კრიზისზე, არამედ შიდა დემოკრატიულ გამოწვევაზეც, სადაც ხელისუფლებები ხშირად იძულებულნი არიან იმოქმედონ საზოგადოებრივი განწყობების წინააღმდეგ ან მათთან მუდმივ კომპრომისში.

გრძელვადიან პერსპექტივაში კონფლიქტი მნიშვნელოვნად ცვლის ევროპის უსაფრთხოების სტრატეგიას. ერთის მხრივ, იზრდება დამოკიდებულება ამერიკის შეერთებული შტატები-ზე, როგორც მთავარ სამხედრო პარტნიორზე, თუმცა ამავე დროს ძლიერდება მოთხოვნა „სტრატეგიულ ავტონომიაზე“. ევროპაში სულ უფრო ხშირად ისმის კითხვა, შეუძლია თუ არა კონტინენტს დამოუკიდებლად უზრუნველყოს საკუთარი უსაფრთხოება.

ამ პროცესში აქტიურად ერთვებიან სხვა გლობალური მოთამაშეებიც. რუსეთი ცდილობს გამოიყენოს შექმნილი ვითარება და გააძლიეროს პოზიციები უკრაინა-ში, ხოლო ჩინეთი დიპლომატიურად აძლიერებს საკუთარ გავლენას და ირანის მიმართ მხარდაჭერით ცდილობს დასავლური ბლოკის შესუსტებას. ეს ყველაფერი ევროპას აყენებს მულტიპოლარული სამყაროს რეალობის წინაშე, სადაც კონტინენტი რისკავს გახდეს არა გადაწყვეტილების მიმღები, არამედ გარე ძალების თამაშის ველი.

ბოლო დღეებში დონალდ ტრამპი-ის მიერ გამოცხადებული დროებითი „პაუზა“ და „პროდუქტიული საუბრები“ გარკვეულ იმედს აჩენს დეესკალაციის მიმართულებით, თუმცა რეალობა კვლავ დაძაბულია. ირანი უარყოფს ცეცხლის შეწყვეტას სრული დეესკალაციის გარეშე, ხოლო ისრაელი სკეპტიკურად უყურებს დროებით შეჩერებას. ირანის მხრიდან განახლებული სარაკეტო დარტყმები ადასტურებს, რომ კონფლიქტი ჯერ კიდევ შორსაა დასრულებისგან.

ამავდროულად, ეს კრიზისი უკვე სცილდება მხოლოდ სამხედრო-პოლიტიკურ ჩარჩოს და უკავშირდება ევროპის გრძელვადიან სტრატეგიულ არჩევანს. ეკონომიკური ზეწოლის, ენერგეტიკული შოკისა და უსაფრთხოების რისკების ერთობლიობა შეიძლება აიძულოს ევროპა კიდევ უფრო მეტად დაეყრდნოს გარე ძალებს ერთი მხრივ ამერიკის შეერთებული შტატების უსაფრთხოების სფეროში, ხოლო მეორე მხრივ ჩინეთის ეკონომიკური და ინდუსტრიული მიმართულებით. ეს კი ზრდის საფრთხეს, რომ ევროპამ ეტაპობრივად დაკარგოს სტრატეგიული ავტონომია.

ევროპამ უკვე უნდა გადახედოს საკუთარ პოლიტიკას: გააძლიეროს თავდაცვითი შესაძლებლობები, განავითაროს დამოუკიდებელი სამხედრო და დიპლომატიური ინსტრუმენტები, და შექმნას ერთიანი სტრატეგია, რომელიც კრიზისულ სიტუაციებში ეფექტურად იმუშავებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, კონტინენტი დარჩება მუდმივი რეაგირების რეჟიმში და ვერ ჩამოყალიბდება, როგორც გლობალური წესრიგის ერთ-ერთი განმსაზღვრელი ძალა.

ეს კრიზისი არის ტესტი ევროპისთვის არა მხოლოდ სამხედრო ან პოლიტიკური, არამედ ცივილიზაციური არჩევანის. მომდევნო თვეები განსაზღვრავს, შეძლებს თუ არა ევროპა ერთიან, ძლიერ და დამოუკიდებელ აქტორად ჩამოყალიბებას, თუ კვლავ დარჩება გარე ძალების მიერ ფორმირებული რეალობის მიმდევრად“, - აცხადებს ჩიხელიძე.